بیمه مدیرعامل و اعضای هیئت مدیره در لیست پیمان و دفتر مرکزی: بند ۵۸ و بیمه بیکاری
مدیرعامل و اعضای هیئت مدیرهٔ یک شرکت پیمانکاری با دو قاعدهٔ ویژه بیمه می‌شوند که با کارکنان عادی فرق دارد. اول، در لیست پیمان فقط یک نفر از آن‌ها، آن هم بهعنوان «مسئول یا سرپرست پروژه»، پذیرفته میشود. دوم، به آن‌ها بیمه بیکاری تعلق نمیگیرد و نرخ حق بیمه‌شان ۲۷ درصد است، نه ۳۰ درصد. این مقاله متن هر دو قاعده، شرط‌ها و پیامد رعایت نکردنشان را توضیح می‌دهد.
این مقاله برای آشنایی با ضوابط است و جای مشاورهٔ تخصصی را نمیگیرد. رویهٔ شعبه‌ها ممکن است در جزئیات فرق کند؛ پیش از تصمیم دربارهٔ یک پیمان مشخص، با واحد درآمد شعبهٔ محل پیمان هماهنگ کنید.
دو قاعده در یک نگاه
| لیست پیمان (کد کارگاهی دارای ردیف پیمان) | لیست دفتر مرکزی (بدون ردیف پیمان) | |
|---|---|---|
| تعداد اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل | حداکثر یک نفر در هر پیمان | بدون محدودیت تعداد، هر عضو موظفی که حقوق میگیرد |
| عنوان شغلی | مسئول یا سرپرست پروژه | سمت واقعی فرد |
| شرط اضافه | تأیید واگذارندهٔ کار | — |
| بیمه بیکاری | به مدیران تعلق نمیگیرد | به مدیران تعلق نمیگیرد؛ سهم آن صفر است |
| نرخ حق بیمهٔ مدیر | ۲۷٪ (۷٪ بیمه‌شده و ۲۰٪ کارفرما) | ۲۷٪ (۷٪ بیمه‌شده و ۲۰٪ کارفرما) |
بند ۵۸ بخشنامهٔ تنقیح و تلخیص چه می‌گوید؟
بخشنامهٔ شمارهٔ ۱۰۰۰/۹۹/۱۲۱۰۱ مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۲۰ با عنوان «تنقیح و تلخیص ضوابط بیمهای مقاطعهکاران» همهٔ بخشنامه‌های قبلی تأمین اجتماعی دربارهٔ پیمانکاران (مجموعهٔ ۱۴ جدید درآمد) را در یک متن جمع کرده است. بند ۵۸ آن با عنوان «کارکنان دفتر مرکزی» دو حکم دارد:
۱. کارکنان دفتر مرکزی لیست جداگانه دارند. پیمانکار باید صورت مزد کارکنان دفتر مرکزی را جدا تنظیم کند و همراه حق بیمه به شعبهٔ حوزهٔ دفتر مرکزی بدهد، نه در لیست پیمان.
۲. یک نفر از مدیران استثناست. متن بند:
«طبق مصوبه شماره ۹۳۴۳/۱۰۰ مورخ ۱۳۷۷/۴/۱۳ دویست و هشتاد و هشتمین جلسه مورخ ۱۳۷۷/۴/۶ شورای عالی تامین اجتماعی و مقررات جاری سازمان در مواردی که یک نفر از مدیران، شرکا یا اعضای هیأت مدیره بعنوان مسئول یا سرپرست پروژه در پیمان اشتغال بکار داشته و مزد دریافت کند با تأیید موضوع توسط واگذارنده‌کار، دریافت صورت مزد و حقوق نامبرده در قرارداد بلامانع خواهد بود.»
از این متن پنج شرط درمی‌آید که باید هم‌زمان برقرار باشند:
- یک نفر: فقط یک نفر از جمع مدیران، شرکا و اعضای هیئت مدیره. مدیرعامل هم جزو «مدیران» است.
- نقش در پروژه: فرد بهعنوان مسئول یا سرپرست پروژه کار میکند، نه در سمت مدیریتی شرکت.
- اشتغال واقعی: در اجرای همان پیمان واقعاً کار میکند.
- مزد: برای این کار مزد میگیرد.
- تأیید واگذارنده: کارفرمای پیمان (واگذارندهٔ کار) این موضوع را تأیید کرده است. این تأیید را پیش از ارسال لیست بگیرید و نگه دارید.
ریشهٔ این قاعده مصوبهٔ سال ۱۳۷۷ شورای عالی تأمین اجتماعی است و بخشنامهٔ ۱۲۱۰۱ آن را تکرار کرده؛ پس قاعدهٔ تازه‌ای نیست و سال‌هاست در رسیدگی به پیمان‌ها اعمال میشود.
عنوان شغلی درست در لیست پیمان
عضو هیئت مدیره در لیست پیمان باید با عنوانی بیاید که نقش «مسئول یا سرپرست پروژه» را نشان دهد. در جدول کدهای شغلی تأمین اجتماعی عنوان‌هایی مثل مسئول پروژه، سرپرست پروژه، مدیر پروژه و سرپرست کارگاه وجود دارند. کد شغلی دقیق هر عنوان را با جستجوی کد مشاغل بیمه پیدا کنید.
عنوان‌هایی مثل «مدیرعامل»، «رئیس هیئت مدیره» یا «عضو هیئت مدیره» با متن بند ۵۸ نمی‌خوانند. این عنوان‌ها نقش فرد در شرکت را می‌گویند، نه نقشش در اجرای پیمان، و پذیرش مزد او را در لیست پیمان زیر سؤال می‌برند.
اگر بیش از یک نفر در لیست پیمان بیاید چه میشود؟
سامانهٔ تأمین هنگام بارگذاری لیست این را خطا نمیگیرد و لیست پذیرفته میشود. مشکل در رسیدگی به پیمان پیدا میشود. مزد افراد بیش از یک نفر با ضابطهٔ بند ۵۸ مزد پیمان شناخته نمی‌شود. حق بیمهای که برای آن‌ها در لیست پیمان پرداخت شده است، در محاسبهٔ حق بیمهٔ پیمان و مفاصاحساب ماده ۳۸ حساب نمی‌شود. در این حالت کارفرما ممکن است برای همان پیمان دوباره حق بیمه بدهکار شود، یعنی حق بیمهٔ مضاعف.
راه درست این است که فقط یک نفر، همانی که واقعاً سرپرست پروژه است و واگذارنده تأییدش کرده، در لیست پیمان بماند. بقیهٔ اعضای موظف در لیست دفتر مرکزی بیایند.
بیمه بیکاری به مدیرعامل و هیئت مدیره تعلق نمیگیرد
نرخ عادی حق بیمهٔ تأمین اجتماعی ۳۰ درصد است: ۷٪ سهم بیمه‌شده، ۲۰٪ سهم کارفرما و ۳٪ بیمه بیکاری. ولی بند ۵ بخشنامهٔ ۹ مشترک فنی و درآمد (شمارهٔ ۵۰۲۰/۳۶۰۲۷ مورخ ۱۳۹۰/۰۲/۲۷) می‌گوید کارفرمایان و مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی «از شمول قانون کار خارج بوده و بالتبع مشمول ۳ درصد بیمه بیکاری نخواهند بود». بند ۴ همان بخشنامه نرخ حق بیمهٔ آن‌ها را ۲۷ درصد تعیین کرده است. بند ۱۱ آن هم به اعضای هیئت مدیره‌ای که حقوق می‌گیرند اجازه می‌دهد با درخواست کتبی، پس از بررسی اشتغال و حقوق، مثل سایر بیمه‌شدگان و با همین نرخ ۲۷ درصد در لیست کارگاه بیایند. دستور اداری ۱۰۰۰/۱۴۰۰/۱۰۱۵۳ مورخ ۱۴۰۰/۱۰/۰۱ هم دریافت لیست و حق بیمهٔ مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی «شاغل در کارگاه‌های مشمول قانون اعم از مدیرعامل و اعضای هیأت مدیره که مزد و حقوق دریافت می‌نمایند» را با همین نرخ ۲۷ درصد بلامانع اعلام کرده است.
پس سهم بیمه بیکاری مدیرعامل و هر عضو موظف هیئت مدیره باید صفر باشد. سهم بیمه‌شده (۷٪) و سهم کارفرما (۲۰٪) مثل بقیه محاسبه می‌شوند. اگر ۳٪ بیکاری هم برای آن‌ها حساب شود، کارفرما مبلغی می‌پردازد که برای این افراد هیچ پوششی نمی‌سازد، چون آن‌ها در هر حال نمی‌توانند مقرری بیمه بیکاری بگیرند. شعبه ردیف ۲۷ درصدی را بر اساس بند ۱۱ بخشنامهٔ ۹ می‌پذیرد، یعنی با درخواست کتبی و پس از بررسی اشتغال و حقوق؛ پیش از اولین لیست با شعبه هماهنگ کنید.
در لیست پیمان هم بیمه بیکاری ندارد
بله، همان یک نفری که طبق بند ۵۸ در لیست پیمان می‌آید هم مشمول بیمه بیکاری نیست. معافیت به خود شخص بسته است، نه به نوع لیست: او چه در لیست دفتر مرکزی بیاید و چه در لیست پیمان، مدیر شخص حقوقی است و از شمول قانون کار بیرون است. دستور اداری ۱۰۱۵۳ هم لیست مدیران را در «کارگاه‌های مشمول قانون» با نرخ ۲۷ درصد می‌پذیرد و لیست پیمان را از این حکم جدا نکرده است. بخشنامهٔ ۱۲۱۰۱ هم حکم جداگانه‌ای دربارهٔ بیمه بیکاری مدیران در لیست پیمان ندارد. پس ردیف او در لیست پیمان هم ۷٪ سهم بیمه‌شده، ۲۰٪ سهم کارفرما و صفر بیمه بیکاری است.
یک تفاوت در نتیجهٔ مالی هست: حق بیمهٔ پیمان در رسیدگی نهایی بر مأخذ کارکرد قرارداد و به‌علاوهٔ بیمه بیکاری متعلقه حساب میشود و حق بیمهٔ لیست‌های ارسالی از آن کسر میشود. اگر جمع حق بیمهٔ لیست‌های پیمان از این مأخذ کمتر باشد، مابه‌التفاوت هنگام مفاصاحساب مطالبه میشود. در چنین پیمانی صفر کردن بیمه بیکاری این یک نفر لزوماً هزینهٔ کل پیمان را کم نمی‌کند، ولی ردیف خود او باز هم باید ۲۷ درصد باشد.
عضو موظف و غیرموظف
همهٔ این‌ها دربارهٔ عضوی است که حقوق میگیرد (عضو موظف). عضو غیرموظف هیئت مدیره رابطهٔ مزدی با شرکت ندارد و در لیست بیمهٔ کارگاه نمیآید. اگر بخواهد بیمه شود، میتواند از بیمهٔ کارفرمایی تأمین اجتماعی استفاده کند که قرارداد و پرداخت جداگانه دارد. پرداخت‌هایی مثل حق‌الجلسه و پاداش عضو غیرموظف هم بیرون از لیست بیمه و دورهٔ حقوق ثبت می‌شوند (حق‌الجلسهٔ هیئت مدیره در باجه).
باجه این قاعده‌ها را چطور کنترل میکند؟
در تنظیم آنلاین لیست بیمه در باجه، «پردازش و خطایابی» ریز لیست این قاعده‌ها را هم می‌سنجد و نتیجه را جدا از خطاها، به‌شکل هشدار نشان می‌دهد. هشدار جلوی ساخت فایل DBF را نمیگیرد، چون سامانهٔ تأمین لیست را با آن رد نمی‌کند، ولی پیامد مالی‌اش را پیش از ارسال جلوی چشمتان می‌گذارد.
- لیست پیمان: اگر بیش از یک نفر از اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل در لیست باشند، با نام افراد هشدار می‌دهد. اگر عنوان شغلی عضوی با «مسئول یا سرپرست پروژه» نخواند، کنار همان ردیف هشدار می‌دهد.
- هر لیستی، پیمان یا دفتر مرکزی: اگر برای عضو هیئت مدیره یا مدیرعامل بیمه بیکاری حساب شده باشد، هشدار می‌دهد. دکمهٔ «ثبت استثنای نرخ بیمه» کنار همان هشدار، فرم استثنای نرخ بیمه را با کارفرما، شخص و بیمه بیکاری ۰٪ پر میکند؛ کافی است بررسی و ذخیره کنید. از آن به بعد فیش حقوقی و لیست بیمهٔ همان کارفرما بیمه بیکاری این فرد را صفر حساب می‌کنند. برای لیستی که از قبل ساخته شده، سهم بیمه بیکاری را با «تغییرات گروهی» و روش «محاسبهٔ خودکار» دوباره حساب کنید.
- متن بخشنامه: علامت سؤال کنار هر هشدار، متن بند مربوط، پیوند همین مقاله و فایل کامل بخشنامه را نشان می‌دهد.
- پیش‌نیاز: این کنترل‌ها از روی اعضای هیئت مدیرهٔ ثبت‌شده در باجه کار می‌کنند. اگر اعضای هیئت مدیرهٔ کارفرما ثبت نشده باشند یا کمتر از سه نفر ثبت شده باشند، هشدار می‌دهد که درستی این قاعده‌ها کامل سنجیده نمی‌شود.
با دکمهٔ «ثبت استثنای نرخ بیمه»، فرم استثنا با کارفرما، شخص و بیمه بیکاری ۰٪ پر باز میشود:
نام‌ها و ارقام این تصویرها ساختگی‌اند.
این کنترل‌ها روی لیست بیمه انجام می‌شوند، نه روی فایل DSKWOR تنها. فایل DSKWOR نه ردیف پیمان دارد و نه سهم بیمه بیکاری هر نفر. اگر از دیسکت ماه قبل شروع می‌کنید، فایل را به یک لیست بیمه منتقل کنید و آنجا خطایابی را اجرا کنید. پیام هر هشدار و راه رفعش در مرجع خطاهای خطایابی لیست بیمه آمده است.
متن کامل بخشنامه‌ها
- بخشنامهٔ ۱۰۰۰/۹۹/۱۲۱۰۱ مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۲۰، تنقیح و تلخیص ضوابط بیمهای مقاطعهکاران (PDF)؛ بند ۵۸ در بخش «کارکنان دفتر مرکزی» است.
- دستور اداری ۱۰۰۰/۱۴۰۰/۱۰۱۵۳ مورخ ۱۴۰۰/۱۰/۰۱، کارفرمایان حقیقی و مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی (PDF)
چک‌لیست پیش از ارسال
- در هر لیست پیمان حداکثر یک نفر از اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل آمده است؟
- عنوان شغلی او «مسئول یا سرپرست پروژه» یا هم‌معنای آن است؟
- تأیید واگذارندهٔ کار برای حضور او در لیست پیمان گرفته و نگه داشته شده است؟
- بقیهٔ اعضای موظف در لیست دفتر مرکزی آمده‌اند؟
- سهم بیمه بیکاری همهٔ اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل، در لیست دفتر مرکزی و لیست پیمان، صفر است؟
- اعضای غیرموظف در هیچ لیست کارگاهی نیامده‌اند؟
پرسش‌های متداول
چند نفر از اعضای هیئت مدیره را میتوان در لیست بیمهٔ پیمان آورد؟
فقط یک نفر. طبق بند ۵۸ بخشنامهٔ تنقیح و تلخیص ضوابط بیمهای مقاطعهکاران (۱۰۰۰/۹۹/۱۲۱۰۱)، یک نفر از مدیران، شرکا یا اعضای هیئت مدیره که بهعنوان مسئول یا سرپرست پروژه در پیمان کار میکند و مزد میگیرد، با تأیید واگذارندهٔ کار در لیست پیمان پذیرفته میشود. بقیه باید در لیست دفتر مرکزی بیایند.
عضو هیئت مدیره در لیست پیمان با چه عنوان شغلی باید بیاید؟
با عنوانی که نقش «مسئول یا سرپرست پروژه» را نشان دهد، مثل مسئول پروژه، سرپرست پروژه، مدیر پروژه یا سرپرست کارگاه. عنوان‌هایی مثل «مدیرعامل» یا «عضو هیئت مدیره» با متن بند ۵۸ نمی‌خوانند.
آیا به مدیرعامل و اعضای هیئت مدیره بیمه بیکاری تعلق میگیرد؟
خیر. طبق بند ۵ بخشنامهٔ ۹ مشترک فنی و درآمد، مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی از شمول قانون کار خارج‌اند و مشمول ۳ درصد بیمه بیکاری نیستند. طبق دستور اداری ۱۰۰۰/۱۴۰۰/۱۰۱۵۳، لیست و حق بیمهٔ مدیرعامل و اعضای هیئت مدیره‌ای که حقوق می‌گیرند با نرخ ۲۷ درصد، یعنی ۷ درصد سهم بیمه‌شده و ۲۰ درصد سهم کارفرما، دریافت میشود.
آیا عضو هیئت مدیره‌ای که در لیست پیمان آمده مشمول بیمه بیکاری است؟
خیر. معافیت از بیمه بیکاری به خود شخص بسته است، نه به نوع لیست. دستور اداری ۱۰۰۰/۱۴۰۰/۱۰۱۵۳ لیست مدیران شاغل در هر کارگاه مشمول قانون را با نرخ ۲۷ درصد می‌پذیرد و لیست پیمان را جدا نکرده است؛ پس سهم بیمه بیکاری همان یک نفری که در لیست پیمان می‌آید هم صفر است.
اگر بیش از یک عضو هیئت مدیره در لیست پیمان بیاید چه میشود؟
مزد افراد بیش از یک نفر با ضابطهٔ بند ۵۸ در لیست پیمان پذیرفته نمی‌شود. حق بیمهٔ پرداخت‌شده برای آن‌ها در رسیدگی به پیمان و مفاصاحساب حساب نمی‌شود و کارفرما ممکن است با مطالبهٔ دوباره، یعنی حق بیمهٔ مضاعف، روبه‌رو شود.
عضو غیرموظف هیئت مدیره را هم باید در لیست بیمه آورد؟
خیر. عضوی که از شرکت حقوق نمیگیرد رابطهٔ مزدی ندارد و در لیست بیمهٔ کارگاه نمیآید. اگر بخواهد بیمه شود، میتواند از بیمهٔ کارفرمایی تأمین اجتماعی استفاده کند.